ارتوپدي يكي از شاخههاي مهم پزشكي است كه به تشخيص، درمان و پيشگيري از بيماريها و آسيبهاي سيستم اسكلتي-عضلاني بدن ميپردازد. اين سيستم شامل استخوانها، مفاصل، رباطها، تاندونها و عضلات است. متخصص ارتوپدي يا “ارتوپد” ميتواند هم با روشهاي غيرجراحي و هم با جراحي، به بهبود عملكرد بدن و كاهش درد بيماران كمك كند.
چه بيماريها و مشكلاتي در حوزه ارتوپدي شايع هستند؟
آرتروز (Osteoarthritis)
ديسك كمر و گردن
شكستگي استخوانها و آسيبهاي ورزشي
زانودرد و ساييدگي مفصل زانو
درد شانه و آسيبهاي روتاتوركاف
التهاب تاندون (تندينيت)
انحراف ستون فقرات (اسكوليوز يا كيفوز)
پاچنبري و ناهنجاريهاي مادرزادي استخوانها
درمان مشكلات ارتوپدي بسته به نوع و شدت بيماري ممكن است شامل موارد زير باشند:
درمانهاي غيرجراحي:
فيزيوتراپي
دارودرماني (ضددرد، ضدالتهاب)
تزريق مفصلي (ژل يا كورتون)
آتل يا گچ گرفتن
درمانهاي جراحي:
تعويض مفصل (مثل تعويض مفصل زانو يا لگن)
آرتروسكوپي (جراحي بسته مفاصل)
تثبيت شكستگي با پيچ و پلاك
اصلاح ناهنجاريها يا انحرافات استخواني
چه زماني و در چه شرايطي ممكن است مشكلات ارتوپدي بروز كنند؟
افزايش سن: فرسودگي مفاصل و استخوانها
ورزشهاي سنگين و غيراصولي: مانند وزنهبرداري يا فوتبال بدون آمادگي كافي
تصادف و آسيبديدگي: ضربه مستقيم به مفصل يا استخوان
اضافه وزن: فشار مضاعف بر زانوها و كمر
عدم تحرك طولاني مدت: ضعف عضلات و گرفتگي مفاصل
عوامل ژنتيكي يا مادرزادي
شغلهايي با فعاليت فيزيكي زياد يا وضعيت بدني نادرست (مثل نشستن طولاني پشت ميز)
سوالات پر تكرار
آيا آرتروز درمان قطعي دارد؟
خير، آرتروز درمان قطعي ندارد، اما ميتوان آن را كنترل و مديريت كرد تا علائم كاهش پيدا كنند و كيفيت زندگي فرد حفظ شود.
چرا آرتروز درمان قطعي ندارد؟
آرتروز (بخصوص نوع شايع آن يعني آرتروز مفصلي يا استئوآرتريت) بهدليل فرسايش تدريجي غضروف مفاصل اتفاق ميافتد. غضروفها برخلاف برخي بافتهاي ديگر، توانايي ترميم و بازسازي كامل ندارند. به همين دليل، وقتي تخريب شوند، امكان بازگشت كاملشان وجود ندارد.
راههاي كنترل و كاهش علائم آرتروز:
تغيير سبك زندگي: كاهش وزن، فعاليت فيزيكي منظم، پرهيز از حركات سنگين مفاصل
دارودرماني: مسكنها، ضدالتهابها، مكملهاي مفصلي مثل گلوكزامين و كندرويتين
فيزيوتراپي: براي افزايش قدرت عضلات اطراف مفصل و بهبود حركت
تزريق داخل مفصل: مانند تزريق ژل يا كورتون
استفاده از زانو بند يا كفش طبي: براي كاهش فشار روي مفصل
درمانهاي نوين: مثل پلاسماي غني از پلاكت (PRP) يا سلولهاي بنيادي (در مراحل ابتدايي) جراحي تعويض مفصل: در موارد پيشرفته كه درد شديد و محدوديت حركتي وجود دارد
چگونه بفهمم ديسك كمر دارم؟
براي اينكه بفهميد آيا ديسك كمر داريد يا نه، بايد به علائم خاصي توجه كنيد و در صورت مشكوك بودن، به پزشك متخصص مراجعه كنيد. در ادامه برات توضيح ميدم كه:
علائم رايج ديسك كمر چيست؟
درد پايين كمر ،درد ممكن است مداوم يا گهگاهي باشد با نشستن، خم شدن، يا بلند كردن اجسام بدتر ميشود در استراحت معمولاً كمتر ميشود درد تيركشنده به پا (سياتيك) درد از كمر به باسن، پشت ران و تا ساق يا انگشتان پا تير ميكشد معمولاً در يك پا حس ميشود گزگز، بيحسي يا سوزنسوزن شدن پا بهويژه در انگشتان، ساق يا پاشنه گاهي همراه با ضعف عضلاني در پا ضعف يا كاهش قدرت در پاها يا انگشتان پا افتادن اشياء از دست يا كشيدن پا به زمين هنگام راه رفتن افزايش درد هنگام عطسه، سرفه يا نشستن طولاني اين حركات فشار بيشتري به ديسك وارد ميكنند.
چه زماني بايد به پزشك مراجعه كنم؟
اگر علائم بالا را بيشتر از چند روز احساس ميكني يا شدت درد در حال افزايشه، حتماً به پزشك ارتوپد يا جراح مغز و اعصاب مراجعه كن. در موارد خاص، ممكنه نياز به عكسبرداري با MRI يا سيتياسكن داشته باشي تا وضعيت ديسكها مشخص بشه.
نكته مهم:
ديسك كمر درجات مختلفي دارد؛ از برآمدگي خفيف (bulging) گرفته تا پارگي كامل (herniation يا فتق ديسك).
درمان آن بسته به شدت مشكل ميتواند شامل:
استراحت و دارو
فيزيوتراپي
تزريقهاي ضدالتهابي
در موارد شديد: جراحي
درمان خانگي براي زانودرد چيست؟
درمان خانگي براي زانودرد بستگي به علت درد داره (مثل آرتروز، آسيبديدگي، التهاب تاندون، اضافه وزن يا ضعف عضلات اطراف زانو). اما در اكثر موارد زانودردهاي خفيف تا متوسط، ميشه با روشهاي زير در خانه كنترل و تسكينش داد:
درمانهاي خانگي موثر براي زانودرد
1. يخگذاري (كمپرس سرد)
روزي ۲ تا ۳ بار، هر بار ۱۵–۲۰ دقيقه روي زانو
كاهش التهاب، ورم و درد
2. گرمكردن (در دردهاي مزمن يا خشكي مفصل)
از حوله گرم يا پد حرارتي استفاده كن (نه در موارد ورم!)
براي شلكردن عضلات و روانتر شدن حركت مفصل
فزايش درد هنگام عطسه، سرفه يا نشستن طولاني
اين حركات فشار بيشتري به ديسك وارد ميكنند
3. استراحت نسبي
فعاليت سنگين و فشار زياد به زانو را كم كن
اما بيحركت بودن كامل هم باعث خشكي مفصل ميشه
4. بستن زانو (زانو بند يا بانداژ كشي سبك)
زانو را حمايت ميكنه و از حركات اضافي جلوگيري ميكنه
فشارش نبايد زياد باشه كه جريان خون رو قطع كنه
5. استفاده از مسكنهاي ساده
مثل استامينوفن يا ايبوپروفن (با مشورت پزشك)
براي كاهش درد و التهاب
6. ورزش و حركات تقويتي ملايم
مثل تمرينات كششي همسترينگ، عضله چهارسر ران يا حركات پل
قوي شدن عضلات ران، فشار روي مفصل زانو را كم ميكنه
پيادهروي سبك يا شنا هم مفيده
7. كاهش وزن (اگر اضافهوزن داري)
هر كيلو كاهش وزن ميتونه فشار زيادي از روي زانو برداره
8. تغذيه مناسب
مصرف خوراكيهاي ضد التهاب مثل: زنجبيل، زردچوبه، ماهي چرب، سبزيجات، ويتامين D و كلسيم
مكملهايي مثل گلوكزامين و كندرويتين (با نظر پزشك)
چه كارهايي ممنوعه؟
نشستن طولاني چهارزانو يا دو زانو ، پله زياد رفتن ،دويدن روي سطح سخت ،حمل وسايل سنگين ، ورزشهاي پرفشار بدون آمادگي
چه ورزشي براي تقويت مفاصل مناسب است؟
براي تقويت مفاصل (بهويژه زانو، لگن، مچ، شانه و ستون فقرات)، بايد ورزشهايي انجام بدي كه هم فشار زيادي روي مفصل نيارن و هم باعث تقويت عضلات اطراف مفصل، بهبود انعطافپذيري و افزايش پايداري مفصل بشن. در ادامه بهترين ورزشها براي مفاصل رو برات آوردم:
ورزشهاي مناسب براي تقويت مفاصل
1. شنا و ورزش در آب (آبدرماني)
فوقالعاده مؤثر براي كاهش فشار روي مفاصل
آب مقاومت خوبي ايجاد ميكنه بدون اينكه وزن بدن روي مفصل بيفته
مناسب براي زانو، لگن، كمر و شانهها
2. پيادهروي سبك و منظم
باعث روان شدن مفصلها و تقويت عضلات اطراف ميشه
كفش طبي و سطح صاف خيلي مهمه
براي زانو، لگن و كمر بسيار مفيده
3. يوگا و حركات كششي ملايم
افزايش انعطافپذيري، تعادل و تقويت عضلات تثبيتكننده مفاصل
حركات بايد اصولي و بدون فشار ناگهاني باشن
مفيد براي تمام مفاصل، بهويژه شانه، زانو، كمر
4. دوچرخهسواري ثابت (يا دوچرخه ثابت خانگي)
حركت نرم زانو و لگن بدون فشار مستقيم
عضلات ران (چهارسر) رو تقويت ميكنه و فشار از زانو كم ميشه
5. تمرينات قدرتي سبك
با كش ورزشي يا دمبل سبك براي عضلات اطراف مفاصل
مثال:
براي زانو: اسكوات سبك، پرس پا
براي شانه: بالا بردن دستها با وزنه سبك
براي مچ: تقويت مچ با توپ يا كش
6. تمرينات تعادلي و پايداري مفصل
مثل ايستادن روي يك پا يا استفاده از تخته تعادل
به تقويت عضلات ريز اطراف مفاصل كمك ميكنه
ورزشهاي نامناسب براي مفاصل ضعيف يا آسيبديده:
دويدن روي سطح سخت
پريدن يا حركات پرشي سنگين
تمرين با وزنه سنگين بدون فرم صحيح
ورزشهايي كه شامل حركات ناگهاني يا چرخش سريع مفصل هستن (مثل بسكتبال يا تنيس)
تفاوت آرتروز و روماتيسم چيست؟
آرتروز يعني مفصل به مرور زمان فرسوده ميشه، بيشتر در سالمندان ديده ميشه.
روماتيسم مفصلي يعني بدن به مفاصل خودش حمله ميكنه، يك بيماري مزمن خودايمني هست و ميتونه مفاصل را تخريب كنه.
نتيجهگيري:
اگر مفاصلت تقارن دارن، همراه با خستگي مزمن، تب كمدرجه يا تورم گرم و قرمز هستن، احتمال روماتيسم بيشتره و بايد حتماً آزمايش خون بدي. اگر فقط يك مفصل (مثلاً يك زانو يا دست) درد داره و با كار زياد بدتر ميشه، آرتروز محتملتره.
چه موقع به جراحي تعويض مفصل نياز داريم؟
نياز به جراحي تعويض مفصل (مثل زانو، لگن يا شانه) زماني پيش مياد كه مفصل آسيبديده يا تخريبشده بهحدي پيشرفته باشه كه درمانهاي غيرجراحي ديگه مؤثر نباشن و زندگي روزمرهي فرد دچار اختلال بشه.
آيا فيزيوتراپي براي ديسك مفيد است؟
بله، فيزيوتراپي يكي از مؤثرترين و اصليترين روشهاي درمان ديسك كمر و گردن است، بهويژه وقتي فتق ديسك يا برآمدگي خفيف تا متوسط باشد و هنوز نياز به جراحي نداشته باشد.
در واقع در بسياري از موارد، فيزيوتراپي ميتونه جايگزين جراحي بشه يا آن را بهتعويق بندازه.
برچسب:
ارتوپد, بهترين دكتر ارتوپد, درد شانه, درد مفاصل, درمان خانگي ديسك كمر, فيزيوتراپي , ,،
ادامه مطلب
بازدید:
